🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:36:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रयुत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रयुत् / प्रयुद्प्रयुतौप्रयुतः
द्वितीयाप्रयुतम्प्रयुतौप्रयुतः
तृतीयाप्रयुताप्रयुद्भ्याम्प्रयुद्भिः
चतुर्थीप्रयुतेप्रयुद्भ्याम्प्रयुद्भ्यः
पञ्चमीप्रयुतःप्रयुद्भ्याम्प्रयुद्भ्यः
षष्ठीप्रयुतःप्रयुतोःप्रयुताम्
सप्तमीप्रयुतिप्रयुतोःप्रयुत्सु
सम्बोधनहे प्रयुत् / हे प्रयुद्हे प्रयुतौहे प्रयुतः

अर्थ: —
English: stirring, mingling, TBr., 2.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रयुत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रयुत् / प्रयुद्प्रयुतीप्रयुन्ति
द्वितीयाप्रयुत् / प्रयुद्प्रयुतीप्रयुन्ति
तृतीयाप्रयुताप्रयुद्भ्याम्प्रयुद्भिः
चतुर्थीप्रयुतेप्रयुद्भ्याम्प्रयुद्भ्यः
पञ्चमीप्रयुतःप्रयुद्भ्याम्प्रयुद्भ्यः
षष्ठीप्रयुतःप्रयुतोःप्रयुताम्
सप्तमीप्रयुतिप्रयुतोःप्रयुत्सु
सम्बोधनहे प्रयुत् / हे प्रयुद्हे प्रयुतीहे प्रयुन्ति

अर्थ: —
English: stirring, mingling, TBr., 2.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें