🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:44:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रयोज्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रयोज्यःप्रयोज्यौप्रयोज्याः
द्वितीयाप्रयोज्यम्प्रयोज्यौप्रयोज्यान्
तृतीयाप्रयोज्येनप्रयोज्याभ्याम्प्रयोज्यैः
चतुर्थीप्रयोज्यायप्रयोज्याभ्याम्प्रयोज्येभ्यः
पञ्चमीप्रयोज्यात् / प्रयोज्याद्प्रयोज्याभ्याम्प्रयोज्येभ्यः
षष्ठीप्रयोज्यस्यप्रयोज्ययोःप्रयोज्यानाम्
सप्तमीप्रयोज्येप्रयोज्ययोःप्रयोज्येषु
सम्बोधनहे प्रयोज्यहे प्रयोज्यौहे प्रयोज्याः

अर्थ: —
English: to be cast or shot (missile), MBh.; Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रयोज्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रयोज्यम्प्रयोज्येप्रयोज्यानि
द्वितीयाप्रयोज्यम्प्रयोज्येप्रयोज्यानि
तृतीयाप्रयोज्येनप्रयोज्याभ्याम्प्रयोज्यैः
चतुर्थीप्रयोज्यायप्रयोज्याभ्याम्प्रयोज्येभ्यः
पञ्चमीप्रयोज्यात् / प्रयोज्याद्प्रयोज्याभ्याम्प्रयोज्येभ्यः
षष्ठीप्रयोज्यस्यप्रयोज्ययोःप्रयोज्यानाम्
सप्तमीप्रयोज्येप्रयोज्ययोःप्रयोज्येषु
सम्बोधनहे प्रयोज्यहे प्रयोज्येहे प्रयोज्यानि

अर्थ: —
English: to be cast or shot (missile), MBh.; Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬