🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:18:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रलय (पुंलिङ्ग)

विनाश, संहार, विघटन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रलयःप्रलयौप्रलयाः
द्वितीयाप्रलयम्प्रलयौप्रलयान्
तृतीयाप्रलयेनप्रलयाभ्याम्प्रलयैः
चतुर्थीप्रलयायप्रलयाभ्याम्प्रलयेभ्यः
पञ्चमीप्रलयात् / प्रलयाद्प्रलयाभ्याम्प्रलयेभ्यः
षष्ठीप्रलयस्यप्रलययोःप्रलयानाम्
सप्तमीप्रलयेप्रलययोःप्रलयेषु
सम्बोधनहे प्रलयहे प्रलयौहे प्रलयाः

अर्थ: विनाश, संहार, विघटन
संस्कृत: पर्याय: संवर्त, कल्प, क्षय, कल्पान्त

📚 अमरकोश में:
• प्रलय के नाम (१.४.२४) — पर्याय: संवर्त, कल्प, क्षय, कल्पान्त
• चेतना-शून्यता (मूर्च्छा) (१.७.३५) — पर्याय: नष्टचेष्टता
• मृत्यु के नाम (२.८.११६) — पर्याय: पंचता, कालधर्म, दिष्टान्त, अत्यय, अन्त, नाश, मृत्यु, मरण, निधन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें