🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:41:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रलयाकल (पुंलिङ्ग)

प्रलय (विनाश, संहार) + अकल (नास्ति कला अवयवो यस्य, न.ब.)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रलयाकलःप्रलयाकलौप्रलयाकलाः
द्वितीयाप्रलयाकलम्प्रलयाकलौप्रलयाकलान्
तृतीयाप्रलयाकलेनप्रलयाकलाभ्याम्प्रलयाकलैः
चतुर्थीप्रलयाकलायप्रलयाकलाभ्याम्प्रलयाकलेभ्यः
पञ्चमीप्रलयाकलात् / प्रलयाकलाद्प्रलयाकलाभ्याम्प्रलयाकलेभ्यः
षष्ठीप्रलयाकलस्यप्रलयाकलयोःप्रलयाकलानाम्
सप्तमीप्रलयाकलेप्रलयाकलयोःप्रलयाकलेषु
सम्बोधनहे प्रलयाकलहे प्रलयाकलौहे प्रलयाकलाः

अर्थ: प्रलय (विनाश, संहार) + अकल (नास्ति कला अवयवो यस्य, न.ब.)
English: (an individual soul) to which मल and कर्मन् still adhere (with Śaivas), Sarvad.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रलयाकल (नपुंसकलिङ्ग)

प्रलय (विनाश, संहार) + अकल (नास्ति कला अवयवो यस्य, न.ब.)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रलयाकलम्प्रलयाकलेप्रलयाकलानि
द्वितीयाप्रलयाकलम्प्रलयाकलेप्रलयाकलानि
तृतीयाप्रलयाकलेनप्रलयाकलाभ्याम्प्रलयाकलैः
चतुर्थीप्रलयाकलायप्रलयाकलाभ्याम्प्रलयाकलेभ्यः
पञ्चमीप्रलयाकलात् / प्रलयाकलाद्प्रलयाकलाभ्याम्प्रलयाकलेभ्यः
षष्ठीप्रलयाकलस्यप्रलयाकलयोःप्रलयाकलानाम्
सप्तमीप्रलयाकलेप्रलयाकलयोःप्रलयाकलेषु
सम्बोधनहे प्रलयाकलहे प्रलयाकलेहे प्रलयाकलानि

अर्थ: प्रलय (विनाश, संहार) + अकल (नास्ति कला अवयवो यस्य, न.ब.)
English: (an individual soul) to which मल and कर्मन् still adhere (with Śaivas), Sarvad.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬