🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:21:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रवचन (नपुंसकलिङ्ग)

बोलना, प्रकथन करना, धोषणा करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवचनम्प्रवचनेप्रवचनानि
द्वितीयाप्रवचनम्प्रवचनेप्रवचनानि
तृतीयाप्रवचनेनप्रवचनाभ्याम्प्रवचनैः
चतुर्थीप्रवचनायप्रवचनाभ्याम्प्रवचनेभ्यः
पञ्चमीप्रवचनात् / प्रवचनाद्प्रवचनाभ्याम्प्रवचनेभ्यः
षष्ठीप्रवचनस्यप्रवचनयोःप्रवचनानाम्
सप्तमीप्रवचनेप्रवचनयोःप्रवचनेषु
सम्बोधनहे प्रवचनहे प्रवचनेहे प्रवचनानि

अर्थ: बोलना, प्रकथन करना, धोषणा करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रवचन (पुंलिङ्ग)

बोलना, प्रकथन करना, धोषणा करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवचनःप्रवचनौप्रवचनाः
द्वितीयाप्रवचनम्प्रवचनौप्रवचनान्
तृतीयाप्रवचनेनप्रवचनाभ्याम्प्रवचनैः
चतुर्थीप्रवचनायप्रवचनाभ्याम्प्रवचनेभ्यः
पञ्चमीप्रवचनात् / प्रवचनाद्प्रवचनाभ्याम्प्रवचनेभ्यः
षष्ठीप्रवचनस्यप्रवचनयोःप्रवचनानाम्
सप्तमीप्रवचनेप्रवचनयोःप्रवचनेषु
सम्बोधनहे प्रवचनहे प्रवचनौहे प्रवचनाः

अर्थ: बोलना, प्रकथन करना, धोषणा करना
English: one who exposes, propounds, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें