🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:53:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रवण (पुंलिङ्ग)

ढलवाँ, रुझान वाला, झुकावदार, नीचे को वहने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवणःप्रवणौप्रवणाः
द्वितीयाप्रवणम्प्रवणौप्रवणान्
तृतीयाप्रवणेनप्रवणाभ्याम्प्रवणैः
चतुर्थीप्रवणायप्रवणाभ्याम्प्रवणेभ्यः
पञ्चमीप्रवणात् / प्रवणाद्प्रवणाभ्याम्प्रवणेभ्यः
षष्ठीप्रवणस्यप्रवणयोःप्रवणानाम्
सप्तमीप्रवणेप्रवणयोःप्रवणेषु
सम्बोधनहे प्रवणहे प्रवणौहे प्रवणाः

अर्थ: ढलवाँ, रुझान वाला, झुकावदार, नीचे को वहने वाला
संस्कृत: पर्याय: शृङ्गाटक, चतुष्पथ, संस्थान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रवण (नपुंसकलिङ्ग)

ढलवाँ, रुझान वाला, झुकावदार, नीचे को वहने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवणम्प्रवणेप्रवणानि
द्वितीयाप्रवणम्प्रवणेप्रवणानि
तृतीयाप्रवणेनप्रवणाभ्याम्प्रवणैः
चतुर्थीप्रवणायप्रवणाभ्याम्प्रवणेभ्यः
पञ्चमीप्रवणात् / प्रवणाद्प्रवणाभ्याम्प्रवणेभ्यः
षष्ठीप्रवणस्यप्रवणयोःप्रवणानाम्
सप्तमीप्रवणेप्रवणयोःप्रवणेषु
सम्बोधनहे प्रवणहे प्रवणेहे प्रवणानि

अर्थ: ढलवाँ, रुझान वाला, झुकावदार, नीचे को वहने वाला
संस्कृत: पर्याय: शृङ्गाटक, चतुष्पथ, संस्थान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें