🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:04:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रवयणीय (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवयणीयःप्रवयणीयौप्रवयणीयाः
द्वितीयाप्रवयणीयम्प्रवयणीयौप्रवयणीयान्
तृतीयाप्रवयणीयेनप्रवयणीयाभ्याम्प्रवयणीयैः
चतुर्थीप्रवयणीयायप्रवयणीयाभ्याम्प्रवयणीयेभ्यः
पञ्चमीप्रवयणीयात् / प्रवयणीयाद्प्रवयणीयाभ्याम्प्रवयणीयेभ्यः
षष्ठीप्रवयणीयस्यप्रवयणीययोःप्रवयणीयानाम्
सप्तमीप्रवयणीयेप्रवयणीययोःप्रवयणीयेषु
सम्बोधनहे प्रवयणीयहे प्रवयणीयौहे प्रवयणीयाः

अर्थ: —
English: to be driven forwards, Pāṇ. ii, 4, 56 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रवयणीय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवयणीयम्प्रवयणीयेप्रवयणीयानि
द्वितीयाप्रवयणीयम्प्रवयणीयेप्रवयणीयानि
तृतीयाप्रवयणीयेनप्रवयणीयाभ्याम्प्रवयणीयैः
चतुर्थीप्रवयणीयायप्रवयणीयाभ्याम्प्रवयणीयेभ्यः
पञ्चमीप्रवयणीयात् / प्रवयणीयाद्प्रवयणीयाभ्याम्प्रवयणीयेभ्यः
षष्ठीप्रवयणीयस्यप्रवयणीययोःप्रवयणीयानाम्
सप्तमीप्रवयणीयेप्रवयणीययोःप्रवयणीयेषु
सम्बोधनहे प्रवयणीयहे प्रवयणीयेहे प्रवयणीयानि

अर्थ: —
English: to be driven forwards, Pāṇ. ii, 4, 56 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें