🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:04:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रवयस् (पुंलिङ्ग)

वड़ी उम्र का, वृद्ध, बूढ़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवयाःप्रवयसौप्रवयसः
द्वितीयाप्रवयसम्प्रवयसौप्रवयसः
तृतीयाप्रवयसाप्रवयोभ्याम्प्रवयोभिः
चतुर्थीप्रवयसेप्रवयोभ्याम्प्रवयोभ्यः
पञ्चमीप्रवयसःप्रवयोभ्याम्प्रवयोभ्यः
षष्ठीप्रवयसःप्रवयसोःप्रवयसाम्
सप्तमीप्रवयसिप्रवयसोःप्रवयस्सु / प्रवयःसु
सम्बोधनहे प्रवयःहे प्रवयसौहे प्रवयसः

अर्थ: वड़ी उम्र का, वृद्ध, बूढ़ा
संस्कृत: पर्याय: स्थविर, वृद्ध, जीन, जीर्ण, जरत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रवयस् (स्त्रीलिङ्ग)

वड़ी उम्र का, वृद्ध, बूढ़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवयाःप्रवयसौप्रवयसः
द्वितीयाप्रवयसम्प्रवयसौप्रवयसः
तृतीयाप्रवयसाप्रवयोभ्याम्प्रवयोभिः
चतुर्थीप्रवयसेप्रवयोभ्याम्प्रवयोभ्यः
पञ्चमीप्रवयसःप्रवयोभ्याम्प्रवयोभ्यः
षष्ठीप्रवयसःप्रवयसोःप्रवयसाम्
सप्तमीप्रवयसिप्रवयसोःप्रवयस्सु / प्रवयःसु
सम्बोधनहे प्रवयःहे प्रवयसौहे प्रवयसः

अर्थ: वड़ी उम्र का, वृद्ध, बूढ़ा
संस्कृत: पर्याय: स्थविर, वृद्ध, जीन, जीर्ण, जरत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रवयस् (नपुंसकलिङ्ग)

वड़ी उम्र का, वृद्ध, बूढ़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवयःप्रवयसीप्रवयांसि
द्वितीयाप्रवयःप्रवयसीप्रवयांसि
तृतीयाप्रवयसाप्रवयोभ्याम्प्रवयोभिः
चतुर्थीप्रवयसेप्रवयोभ्याम्प्रवयोभ्यः
पञ्चमीप्रवयसःप्रवयोभ्याम्प्रवयोभ्यः
षष्ठीप्रवयसःप्रवयसोःप्रवयसाम्
सप्तमीप्रवयसिप्रवयसोःप्रवयस्सु / प्रवयःसु
सम्बोधनहे प्रवयःहे प्रवयसीहे प्रवयांसि

अर्थ: वड़ी उम्र का, वृद्ध, बूढ़ा
संस्कृत: पर्याय: स्थविर, वृद्ध, जीन, जीर्ण, जरत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें