🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:00:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रवर्त (पुंलिङ्ग)

आरंभ, उपक्रम, काम में लगाना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवर्तःप्रवर्तौप्रवर्ताः
द्वितीयाप्रवर्तम्प्रवर्तौप्रवर्तान्
तृतीयाप्रवर्तेनप्रवर्ताभ्याम्प्रवर्तैः
चतुर्थीप्रवर्तायप्रवर्ताभ्याम्प्रवर्तेभ्यः
पञ्चमीप्रवर्तात् / प्रवर्ताद्प्रवर्ताभ्याम्प्रवर्तेभ्यः
षष्ठीप्रवर्तस्यप्रवर्तयोःप्रवर्तानाम्
सप्तमीप्रवर्तेप्रवर्तयोःप्रवर्तेषु
सम्बोधनहे प्रवर्तहे प्रवर्तौहे प्रवर्ताः

अर्थ: आरंभ, उपक्रम, काम में लगाना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें