🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:13:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रवर्ह (पुंलिङ्ग)

सर्वश्रेष्ठ, सर्वोत्तम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवर्हःप्रवर्हौप्रवर्हाः
द्वितीयाप्रवर्हम्प्रवर्हौप्रवर्हान्
तृतीयाप्रवर्हेणप्रवर्हाभ्याम्प्रवर्हैः
चतुर्थीप्रवर्हायप्रवर्हाभ्याम्प्रवर्हेभ्यः
पञ्चमीप्रवर्हात् / प्रवर्हाद्प्रवर्हाभ्याम्प्रवर्हेभ्यः
षष्ठीप्रवर्हस्यप्रवर्हयोःप्रवर्हाणाम्
सप्तमीप्रवर्हेप्रवर्हयोःप्रवर्हेषु
सम्बोधनहे प्रवर्हहे प्रवर्हौहे प्रवर्हाः

अर्थ: सर्वश्रेष्ठ, सर्वोत्तम
संस्कृत: पर्याय: प्रधान, प्रमुख, प्रवेक, अनुत्तम, उत्तम

📚 अमरकोश में:
• श्रेष्ठ/मुख्य (३.१.५७) — पर्याय: प्रधान, प्रमुख, प्रवेक, अनुत्तम, उत्तम, मुख्य, वर्य, वरेण्य, अनवरार्ध्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रवर्ह (नपुंसकलिङ्ग)

सर्वश्रेष्ठ, सर्वोत्तम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवर्हम्प्रवर्हेप्रवर्हाणि
द्वितीयाप्रवर्हम्प्रवर्हेप्रवर्हाणि
तृतीयाप्रवर्हेणप्रवर्हाभ्याम्प्रवर्हैः
चतुर्थीप्रवर्हायप्रवर्हाभ्याम्प्रवर्हेभ्यः
पञ्चमीप्रवर्हात् / प्रवर्हाद्प्रवर्हाभ्याम्प्रवर्हेभ्यः
षष्ठीप्रवर्हस्यप्रवर्हयोःप्रवर्हाणाम्
सप्तमीप्रवर्हेप्रवर्हयोःप्रवर्हेषु
सम्बोधनहे प्रवर्हहे प्रवर्हेहे प्रवर्हाणि

अर्थ: सर्वश्रेष्ठ, सर्वोत्तम
संस्कृत: पर्याय: प्रधान, प्रमुख, प्रवेक, अनुत्तम, उत्तम

📚 अमरकोश में:
• श्रेष्ठ/मुख्य (३.१.५७) — पर्याय: प्रधान, प्रमुख, प्रवेक, अनुत्तम, उत्तम, मुख्य, वर्य, वरेण्य, अनवरार्ध्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें