🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:52:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रवीण (पुंलिङ्ग)

- प्रकृष्टा संसाधिता वीणा येन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवीणःप्रवीणौप्रवीणाः
द्वितीयाप्रवीणम्प्रवीणौप्रवीणान्
तृतीयाप्रवीणेनप्रवीणाभ्याम्प्रवीणैः
चतुर्थीप्रवीणायप्रवीणाभ्याम्प्रवीणेभ्यः
पञ्चमीप्रवीणात् / प्रवीणाद्प्रवीणाभ्याम्प्रवीणेभ्यः
षष्ठीप्रवीणस्यप्रवीणयोःप्रवीणानाम्
सप्तमीप्रवीणेप्रवीणयोःप्रवीणेषु
सम्बोधनहे प्रवीणहे प्रवीणौहे प्रवीणाः

अर्थ: - प्रकृष्टा संसाधिता वीणा येन
संस्कृत: पर्याय: निपुण, अभिज्ञ, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित

📚 अमरकोश में:
• निपुण (३.१.४) — पर्याय: निपुण, अभिज्ञ, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित, वैज्ञानिक, कृतमुख, कृती, कुशल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रवीण (नपुंसकलिङ्ग)

- प्रकृष्टा संसाधिता वीणा येन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवीणम्प्रवीणेप्रवीणानि
द्वितीयाप्रवीणम्प्रवीणेप्रवीणानि
तृतीयाप्रवीणेनप्रवीणाभ्याम्प्रवीणैः
चतुर्थीप्रवीणायप्रवीणाभ्याम्प्रवीणेभ्यः
पञ्चमीप्रवीणात् / प्रवीणाद्प्रवीणाभ्याम्प्रवीणेभ्यः
षष्ठीप्रवीणस्यप्रवीणयोःप्रवीणानाम्
सप्तमीप्रवीणेप्रवीणयोःप्रवीणेषु
सम्बोधनहे प्रवीणहे प्रवीणेहे प्रवीणानि

अर्थ: - प्रकृष्टा संसाधिता वीणा येन
संस्कृत: पर्याय: निपुण, अभिज्ञ, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित

📚 अमरकोश में:
• निपुण (३.१.४) — पर्याय: निपुण, अभिज्ञ, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित, वैज्ञानिक, कृतमुख, कृती, कुशल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें