🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:51:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रवेणी (स्त्रीलिङ्ग)

ङीष् बालों का जूड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवेणीप्रवेण्यौप्रवेण्यः
द्वितीयाप्रवेणीम्प्रवेण्यौप्रवेणीः
तृतीयाप्रवेण्याप्रवेणीभ्याम्प्रवेणीभिः
चतुर्थीप्रवेण्यैप्रवेणीभ्याम्प्रवेणीभ्यः
पञ्चमीप्रवेण्याःप्रवेणीभ्याम्प्रवेणीभ्यः
षष्ठीप्रवेण्याःप्रवेण्योःप्रवेणीनाम्
सप्तमीप्रवेण्याम्प्रवेण्योःप्रवेणीषु
सम्बोधनहे प्रवेणिहे प्रवेण्यौहे प्रवेण्यः

अर्थ: ङीष् बालों का जूड़ा
संस्कृत: पर्याय: वेणि

📚 अमरकोश में:
• हाथी की पीठ का रंग-बिरंगा झूल (२.८.४२) — पर्याय: आस्तरण, वर्ण, परिस्तोम, कुथ
• गुँथी चोटी (२.६.९९) — पर्याय: वेणी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें