🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:56:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रशस् (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रशाःप्रशसौप्रशसः
द्वितीयाप्रशसम्प्रशसौप्रशसः
तृतीयाप्रशसाप्रशोभ्याम्प्रशोभिः
चतुर्थीप्रशसेप्रशोभ्याम्प्रशोभ्यः
पञ्चमीप्रशसःप्रशोभ्याम्प्रशोभ्यः
षष्ठीप्रशसःप्रशसोःप्रशसाम्
सप्तमीप्रशसिप्रशसोःप्रशस्सु / प्रशःसु
सम्बोधनहे प्रशःहे प्रशसौहे प्रशसः

अर्थ: —
English: (√ 1. शस्) a hatchet, axe, knife, AitBr. (Nir. Sch.; others = प्र-शस्त, प्र-कृष्ट-च्छेदन &c.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬