🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:56:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रशस्य (पुंलिङ्ग)

प्रशंसा के योग्य, तारीफ़ के लायक, श्रेष्ठ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रशस्यःप्रशस्यौप्रशस्याः
द्वितीयाप्रशस्यम्प्रशस्यौप्रशस्यान्
तृतीयाप्रशस्येनप्रशस्याभ्याम्प्रशस्यैः
चतुर्थीप्रशस्यायप्रशस्याभ्याम्प्रशस्येभ्यः
पञ्चमीप्रशस्यात् / प्रशस्याद्प्रशस्याभ्याम्प्रशस्येभ्यः
षष्ठीप्रशस्यस्यप्रशस्ययोःप्रशस्यानाम्
सप्तमीप्रशस्येप्रशस्ययोःप्रशस्येषु
सम्बोधनहे प्रशस्यहे प्रशस्यौहे प्रशस्याः

अर्थ: प्रशंसा के योग्य, तारीफ़ के लायक, श्रेष्ठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रशस्य (नपुंसकलिङ्ग)

प्रशंसा के योग्य, तारीफ़ के लायक, श्रेष्ठ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रशस्यम्प्रशस्येप्रशस्यानि
द्वितीयाप्रशस्यम्प्रशस्येप्रशस्यानि
तृतीयाप्रशस्येनप्रशस्याभ्याम्प्रशस्यैः
चतुर्थीप्रशस्यायप्रशस्याभ्याम्प्रशस्येभ्यः
पञ्चमीप्रशस्यात् / प्रशस्याद्प्रशस्याभ्याम्प्रशस्येभ्यः
षष्ठीप्रशस्यस्यप्रशस्ययोःप्रशस्यानाम्
सप्तमीप्रशस्येप्रशस्ययोःप्रशस्येषु
सम्बोधनहे प्रशस्यहे प्रशस्येहे प्रशस्यानि

अर्थ: प्रशंसा के योग्य, तारीफ़ के लायक, श्रेष्ठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें