🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:16:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रश्रय (पुंलिङ्ग)

आदर, शिष्टता, सुजनता, विनम्रता, सम्मानपूर्ण अथवा शिष्टतायुक्त व्यवहार, विनय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रश्रयःप्रश्रयौप्रश्रयाः
द्वितीयाप्रश्रयम्प्रश्रयौप्रश्रयान्
तृतीयाप्रश्रयेणप्रश्रयाभ्याम्प्रश्रयैः
चतुर्थीप्रश्रयायप्रश्रयाभ्याम्प्रश्रयेभ्यः
पञ्चमीप्रश्रयात् / प्रश्रयाद्प्रश्रयाभ्याम्प्रश्रयेभ्यः
षष्ठीप्रश्रयस्यप्रश्रययोःप्रश्रयाणाम्
सप्तमीप्रश्रयेप्रश्रययोःप्रश्रयेषु
सम्बोधनहे प्रश्रयहे प्रश्रयौहे प्रश्रयाः

अर्थ: आदर, शिष्टता, सुजनता, विनम्रता, सम्मानपूर्ण अथवा शिष्टतायुक्त व्यवहार, विनय
संस्कृत: पर्याय: प्रणय

📚 अमरकोश में:
• प्रेमपूर्ण विनती (३.२.२५) — पर्याय: प्रणय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें