🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:20:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रसभ (पुंलिङ्ग)

- प्रगता सभा समानाधिकारो यस्मात्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रसभःप्रसभौप्रसभाः
द्वितीयाप्रसभम्प्रसभौप्रसभान्
तृतीयाप्रसभेनप्रसभाभ्याम्प्रसभैः
चतुर्थीप्रसभायप्रसभाभ्याम्प्रसभेभ्यः
पञ्चमीप्रसभात् / प्रसभाद्प्रसभाभ्याम्प्रसभेभ्यः
षष्ठीप्रसभस्यप्रसभयोःप्रसभानाम्
सप्तमीप्रसभेप्रसभयोःप्रसभेषु
सम्बोधनहे प्रसभहे प्रसभौहे प्रसभाः

अर्थ: - प्रगता सभा समानाधिकारो यस्मात्
संस्कृत: पर्याय: बलात्कार, हठ, प्रसह्य

📚 अमरकोश में:
• ज़बरदस्ती (२.८.१०८) — पर्याय: बलात्कार, हठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रसभ (नपुंसकलिङ्ग)

- प्रगता सभा समानाधिकारो यस्मात्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रसभम्प्रसभेप्रसभानि
द्वितीयाप्रसभम्प्रसभेप्रसभानि
तृतीयाप्रसभेनप्रसभाभ्याम्प्रसभैः
चतुर्थीप्रसभायप्रसभाभ्याम्प्रसभेभ्यः
पञ्चमीप्रसभात् / प्रसभाद्प्रसभाभ्याम्प्रसभेभ्यः
षष्ठीप्रसभस्यप्रसभयोःप्रसभानाम्
सप्तमीप्रसभेप्रसभयोःप्रसभेषु
सम्बोधनहे प्रसभहे प्रसभेहे प्रसभानि

अर्थ: - प्रगता सभा समानाधिकारो यस्मात्
संस्कृत: पर्याय: बलात्कार, हठ, प्रसह्य
English: (prob. fr. √ सभ् = सह्) N. of a variety of the Triṣṭubh metre, Var.

📚 अमरकोश में:
• ज़बरदस्ती (२.८.१०८) — पर्याय: बलात्कार, हठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें