🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:48:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रसहन (पुंलिङ्ग)

ल्युट् शिकारी जानवर या पक्षी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रसहनःप्रसहनौप्रसहनाः
द्वितीयाप्रसहनम्प्रसहनौप्रसहनान्
तृतीयाप्रसहनेनप्रसहनाभ्याम्प्रसहनैः
चतुर्थीप्रसहनायप्रसहनाभ्याम्प्रसहनेभ्यः
पञ्चमीप्रसहनात् / प्रसहनाद्प्रसहनाभ्याम्प्रसहनेभ्यः
षष्ठीप्रसहनस्यप्रसहनयोःप्रसहनानाम्
सप्तमीप्रसहनेप्रसहनयोःप्रसहनेषु
सम्बोधनहे प्रसहनहे प्रसहनौहे प्रसहनाः

अर्थ: ल्युट् शिकारी जानवर या पक्षी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रसहन (नपुंसकलिङ्ग)

सामना करना, मुकाबला करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रसहनम्प्रसहनेप्रसहनानि
द्वितीयाप्रसहनम्प्रसहनेप्रसहनानि
तृतीयाप्रसहनेनप्रसहनाभ्याम्प्रसहनैः
चतुर्थीप्रसहनायप्रसहनाभ्याम्प्रसहनेभ्यः
पञ्चमीप्रसहनात् / प्रसहनाद्प्रसहनाभ्याम्प्रसहनेभ्यः
षष्ठीप्रसहनस्यप्रसहनयोःप्रसहनानाम्
सप्तमीप्रसहनेप्रसहनयोःप्रसहनेषु
सम्बोधनहे प्रसहनहे प्रसहनेहे प्रसहनानि

अर्थ: सामना करना, मुकाबला करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें