🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:41:21 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रसिति (स्त्रीलिङ्ग)

क्तिन् जाल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रसितिःप्रसितीप्रसितयः
द्वितीयाप्रसितिम्प्रसितीप्रसितीः
तृतीयाप्रसित्याप्रसितिभ्याम्प्रसितिभिः
चतुर्थीप्रसितये / प्रसित्यैप्रसितिभ्याम्प्रसितिभ्यः
पञ्चमीप्रसितेः / प्रसित्याःप्रसितिभ्याम्प्रसितिभ्यः
षष्ठीप्रसितेः / प्रसित्याःप्रसित्योःप्रसितीनाम्
सप्तमीप्रसितौ / प्रसित्याम्प्रसित्योःप्रसितिषु
सम्बोधनहे प्रसितेहे प्रसितीहे प्रसितयः

अर्थ: क्तिन् जाल
संस्कृत: पर्याय: उद्दान, बन्धन, चार, पाश

📚 अमरकोश में:
• बन्धन (३.२.१४) — पर्याय: बन्धन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬