🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:59:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रस्तर (पुंलिङ्ग)

पर्णशय्या, पुष्पशय्या

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रस्तरःप्रस्तरौप्रस्तराः
द्वितीयाप्रस्तरम्प्रस्तरौप्रस्तरान्
तृतीयाप्रस्तरेणप्रस्तराभ्याम्प्रस्तरैः
चतुर्थीप्रस्तरायप्रस्तराभ्याम्प्रस्तरेभ्यः
पञ्चमीप्रस्तरात् / प्रस्तराद्प्रस्तराभ्याम्प्रस्तरेभ्यः
षष्ठीप्रस्तरस्यप्रस्तरयोःप्रस्तराणाम्
सप्तमीप्रस्तरेप्रस्तरयोःप्रस्तरेषु
सम्बोधनहे प्रस्तरहे प्रस्तरौहे प्रस्तराः

अर्थ: पर्णशय्या, पुष्पशय्या
संस्कृत: पर्याय: पाषाण, ग्रावन्, उपल, अश्मन्, शिला

📚 अमरकोश में:
• पत्थर के नाम (२.३.४) — पर्याय: पाषाण, ग्रावन्, उपल, अश्मन्, शिला, दृषद्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें