🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:52:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रस्नव (पुंलिङ्ग)

उमड़ कर बहना, बह निकलना, निःस्रवण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रस्नवःप्रस्नवौप्रस्नवाः
द्वितीयाप्रस्नवम्प्रस्नवौप्रस्नवान्
तृतीयाप्रस्नवेनप्रस्नवाभ्याम्प्रस्नवैः
चतुर्थीप्रस्नवायप्रस्नवाभ्याम्प्रस्नवेभ्यः
पञ्चमीप्रस्नवात् / प्रस्नवाद्प्रस्नवाभ्याम्प्रस्नवेभ्यः
षष्ठीप्रस्नवस्यप्रस्नवयोःप्रस्नवानाम्
सप्तमीप्रस्नवेप्रस्नवयोःप्रस्नवेषु
सम्बोधनहे प्रस्नवहे प्रस्नवौहे प्रस्नवाः

अर्थ: उमड़ कर बहना, बह निकलना, निःस्रवण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬