🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:52:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रह्ल (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रह्लःप्रह्लौप्रह्लाः
द्वितीयाप्रह्लम्प्रह्लौप्रह्लान्
तृतीयाप्रह्लेनप्रह्लाभ्याम्प्रह्लैः
चतुर्थीप्रह्लायप्रह्लाभ्याम्प्रह्लेभ्यः
पञ्चमीप्रह्लात् / प्रह्लाद्प्रह्लाभ्याम्प्रह्लेभ्यः
षष्ठीप्रह्लस्यप्रह्लयोःप्रह्लानाम्
सप्तमीप्रह्लेप्रह्लयोःप्रह्लेषु
सम्बोधनहे प्रह्लहे प्रह्लौहे प्रह्लाः

अर्थ: —
English: pleased, glad, Gal.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रह्ल (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रह्लम्प्रह्लेप्रह्लानि
द्वितीयाप्रह्लम्प्रह्लेप्रह्लानि
तृतीयाप्रह्लेनप्रह्लाभ्याम्प्रह्लैः
चतुर्थीप्रह्लायप्रह्लाभ्याम्प्रह्लेभ्यः
पञ्चमीप्रह्लात् / प्रह्लाद्प्रह्लाभ्याम्प्रह्लेभ्यः
षष्ठीप्रह्लस्यप्रह्लयोःप्रह्लानाम्
सप्तमीप्रह्लेप्रह्लयोःप्रह्लेषु
सम्बोधनहे प्रह्लहे प्रह्लेहे प्रह्लानि

अर्थ: —
English: pleased, glad, Gal.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें