🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:11:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रांशु (पुंलिङ्ग)

- प्रकृष्टा अंशवो यस्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रांशुःप्रांशूप्रांशवः
द्वितीयाप्रांशुम्प्रांशूप्रांशून्
तृतीयाप्रांशुनाप्रांशुभ्याम्प्रांशुभिः
चतुर्थीप्रांशवेप्रांशुभ्याम्प्रांशुभ्यः
पञ्चमीप्रांशोःप्रांशुभ्याम्प्रांशुभ्यः
षष्ठीप्रांशोःप्रांश्वोःप्रांशूनाम्
सप्तमीप्रांशौप्रांश्वोःप्रांशुषु
सम्बोधनहे प्रांशोहे प्रांशूहे प्रांशवः

अर्थ: - प्रकृष्टा अंशवो यस्य
संस्कृत: पर्याय: उच्च, उन्नत, उदग्र, उच्छ्रित, तुङ्ग

📚 अमरकोश में:
• ऊँचा (३.१.६९) — पर्याय: उच्च, उन्नत, उदग्र, उच्छ्रित, तुंग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रांशु (स्त्रीलिङ्ग)

- प्रकृष्टा अंशवो यस्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रांशुःप्रांशूप्रांशवः
द्वितीयाप्रांशुम्प्रांशूप्रांशूः
तृतीयाप्रांश्वाप्रांशुभ्याम्प्रांशुभिः
चतुर्थीप्रांशवे / प्रांश्वैप्रांशुभ्याम्प्रांशुभ्यः
पञ्चमीप्रांशोः / प्रांश्वाःप्रांशुभ्याम्प्रांशुभ्यः
षष्ठीप्रांशोः / प्रांश्वाःप्रांश्वोःप्रांशूनाम्
सप्तमीप्रांशौ / प्रांश्वाम्प्रांश्वोःप्रांशुषु
सम्बोधनहे प्रांशोहे प्रांशूहे प्रांशवः

अर्थ: - प्रकृष्टा अंशवो यस्य
संस्कृत: पर्याय: उच्च, उन्नत, उदग्र, उच्छ्रित, तुङ्ग

📚 अमरकोश में:
• ऊँचा (३.१.६९) — पर्याय: उच्च, उन्नत, उदग्र, उच्छ्रित, तुंग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रांशु (नपुंसकलिङ्ग)

- प्रकृष्टा अंशवो यस्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रांशुप्रांशुनीप्रांशूनि
द्वितीयाप्रांशुप्रांशुनीप्रांशूनि
तृतीयाप्रांशुनाप्रांशुभ्याम्प्रांशुभिः
चतुर्थीप्रांशुने / प्रांशवेप्रांशुभ्याम्प्रांशुभ्यः
पञ्चमीप्रांशुनः / प्रांशोःप्रांशुभ्याम्प्रांशुभ्यः
षष्ठीप्रांशुनः / प्रांशोःप्रांशुनोः / प्रांश्वोःप्रांशूनाम्
सप्तमीप्रांशुनि / प्रांशौप्रांशुनोः / प्रांश्वोःप्रांशुषु
सम्बोधनहे प्रांशु / हे प्रांशोहे प्रांशुनीहे प्रांशूनि

अर्थ: - प्रकृष्टा अंशवो यस्य
संस्कृत: पर्याय: उच्च, उन्नत, उदग्र, उच्छ्रित, तुङ्ग

📚 अमरकोश में:
• ऊँचा (३.१.६९) — पर्याय: उच्च, उन्नत, उदग्र, उच्छ्रित, तुंग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें