🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:46:56 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राकार (पुंलिङ्ग)

(१) चहारदीवारी,बाड़ा,बाड़ (२) चारों ओर घेरा डालने वाली दीवार,फसील-शतमेकोऽपि संघते प्राकारस्थो धनुर्धरः-पंच० १/२२९।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राकारःप्राकारौप्राकाराः
द्वितीयाप्राकारम्प्राकारौप्राकारान्
तृतीयाप्राकारेणप्राकाराभ्याम्प्राकारैः
चतुर्थीप्राकारायप्राकाराभ्याम्प्राकारेभ्यः
पञ्चमीप्राकारात् / प्राकाराद्प्राकाराभ्याम्प्राकारेभ्यः
षष्ठीप्राकारस्यप्राकारयोःप्राकाराणाम्
सप्तमीप्राकारेप्राकारयोःप्राकारेषु
सम्बोधनहे प्राकारहे प्राकारौहे प्राकाराः

अर्थ: (१) चहारदीवारी,बाड़ा,बाड़ (२) चारों ओर घेरा डालने वाली दीवार,फसील-शतमेकोऽपि संघते प्राकारस्थो धनुर्धरः-पंच० १/२२९।
संस्कृत: पर्याय: वरण, साल

📚 अमरकोश में:
• परकोटा (२.२.३) — पर्याय: वरण, साल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें