🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:13:27 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रागद्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रागद्यःप्रागद्यौप्रागद्याः
द्वितीयाप्रागद्यम्प्रागद्यौप्रागद्यान्
तृतीयाप्रागद्येनप्रागद्याभ्याम्प्रागद्यैः
चतुर्थीप्रागद्यायप्रागद्याभ्याम्प्रागद्येभ्यः
पञ्चमीप्रागद्यात् / प्रागद्याद्प्रागद्याभ्याम्प्रागद्येभ्यः
षष्ठीप्रागद्यस्यप्रागद्ययोःप्रागद्यानाम्
सप्तमीप्रागद्येप्रागद्ययोःप्रागद्येषु
सम्बोधनहे प्रागद्यहे प्रागद्यौहे प्रागद्याः

अर्थ: —
English: (fr. -गदिन्), Pāṇ. iv, 2, 80.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रागद्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रागद्यम्प्रागद्येप्रागद्यानि
द्वितीयाप्रागद्यम्प्रागद्येप्रागद्यानि
तृतीयाप्रागद्येनप्रागद्याभ्याम्प्रागद्यैः
चतुर्थीप्रागद्यायप्रागद्याभ्याम्प्रागद्येभ्यः
पञ्चमीप्रागद्यात् / प्रागद्याद्प्रागद्याभ्याम्प्रागद्येभ्यः
षष्ठीप्रागद्यस्यप्रागद्ययोःप्रागद्यानाम्
सप्तमीप्रागद्येप्रागद्ययोःप्रागद्येषु
सम्बोधनहे प्रागद्यहे प्रागद्येहे प्रागद्यानि

अर्थ: —
English: (fr. -गदिन्), Pāṇ. iv, 2, 80.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬