🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:29:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रागभाव (पुंलिङ्ग)

पिछला, सत्ता का अभाव, किसी वस्तु की उत्पत्ति के पूर्व का अनस्तित्व, उत्पत्ति से पूर्व की अवस्था

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रागभावःप्रागभावौप्रागभावाः
द्वितीयाप्रागभावम्प्रागभावौप्रागभावान्
तृतीयाप्रागभावेणप्रागभावाभ्याम्प्रागभावैः
चतुर्थीप्रागभावायप्रागभावाभ्याम्प्रागभावेभ्यः
पञ्चमीप्रागभावात् / प्रागभावाद्प्रागभावाभ्याम्प्रागभावेभ्यः
षष्ठीप्रागभावस्यप्रागभावयोःप्रागभावाणाम्
सप्तमीप्रागभावेप्रागभावयोःप्रागभावेषु
सम्बोधनहे प्रागभावहे प्रागभावौहे प्रागभावाः

अर्थ: पिछला, सत्ता का अभाव, किसी वस्तु की उत्पत्ति के पूर्व का अनस्तित्व, उत्पत्ति से पूर्व की अवस्था

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬