🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:39:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राचार (पुंलिङ्ग)

सामान्य प्रथाओं के विरुद्ध, साधारण अनुष्ठान और संस्थाओं के विपरीत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राचारःप्राचारौप्राचाराः
द्वितीयाप्राचारम्प्राचारौप्राचारान्
तृतीयाप्राचारेणप्राचाराभ्याम्प्राचारैः
चतुर्थीप्राचारायप्राचाराभ्याम्प्राचारेभ्यः
पञ्चमीप्राचारात् / प्राचाराद्प्राचाराभ्याम्प्राचारेभ्यः
षष्ठीप्राचारस्यप्राचारयोःप्राचाराणाम्
सप्तमीप्राचारेप्राचारयोःप्राचारेषु
सम्बोधनहे प्राचारहे प्राचारौहे प्राचाराः

अर्थ: सामान्य प्रथाओं के विरुद्ध, साधारण अनुष्ठान और संस्थाओं के विपरीत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्राचार (नपुंसकलिङ्ग)

सामान्य प्रथाओं के विरुद्ध, साधारण अनुष्ठान और संस्थाओं के विपरीत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राचारम्प्राचारेप्राचाराणि
द्वितीयाप्राचारम्प्राचारेप्राचाराणि
तृतीयाप्राचारेणप्राचाराभ्याम्प्राचारैः
चतुर्थीप्राचारायप्राचाराभ्याम्प्राचारेभ्यः
पञ्चमीप्राचारात् / प्राचाराद्प्राचाराभ्याम्प्राचारेभ्यः
षष्ठीप्राचारस्यप्राचारयोःप्राचाराणाम्
सप्तमीप्राचारेप्राचारयोःप्राचारेषु
सम्बोधनहे प्राचारहे प्राचारेहे प्राचाराणि

अर्थ: सामान्य प्रथाओं के विरुद्ध, साधारण अनुष्ठान और संस्थाओं के विपरीत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें