🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:27:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राची (स्त्रीलिङ्ग)

ङीप् पूर्व दिशा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राचीप्राच्यौप्राच्यः
द्वितीयाप्राचीम्प्राच्यौप्राचीः
तृतीयाप्राच्याप्राचीभ्याम्प्राचीभिः
चतुर्थीप्राच्यैप्राचीभ्याम्प्राचीभ्यः
पञ्चमीप्राच्याःप्राचीभ्याम्प्राचीभ्यः
षष्ठीप्राच्याःप्राच्योःप्राचीनाम्
सप्तमीप्राच्याम्प्राच्योःप्राचीषु
सम्बोधनहे प्राचिहे प्राच्यौहे प्राच्यः

अर्थ: ङीप् पूर्व दिशा
संस्कृत: पर्याय: प्राक्, पूर्व, अनुत्तर, पुरस्तात्

📚 अमरकोश में:
• दिशा के नाम (१.३.१) — पर्याय: दिश्, ककुभ्, काष्ठा, आशा, हरित्, अवाची, प्रतीची

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें