🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:27:10 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राणद (नपुंसकलिङ्ग)

पानी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राणदम्प्राणदेप्राणदानि
द्वितीयाप्राणदम्प्राणदेप्राणदानि
तृतीयाप्राणदेनप्राणदाभ्याम्प्राणदैः
चतुर्थीप्राणदायप्राणदाभ्याम्प्राणदेभ्यः
पञ्चमीप्राणदात् / प्राणदाद्प्राणदाभ्याम्प्राणदेभ्यः
षष्ठीप्राणदस्यप्राणदयोःप्राणदानाम्
सप्तमीप्राणदेप्राणदयोःप्राणदेषु
सम्बोधनहे प्राणदहे प्राणदेहे प्राणदानि

अर्थ: पानी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्राणद (पुंलिङ्ग)

पानी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राणदःप्राणदौप्राणदाः
द्वितीयाप्राणदम्प्राणदौप्राणदान्
तृतीयाप्राणदेनप्राणदाभ्याम्प्राणदैः
चतुर्थीप्राणदायप्राणदाभ्याम्प्राणदेभ्यः
पञ्चमीप्राणदात् / प्राणदाद्प्राणदाभ्याम्प्राणदेभ्यः
षष्ठीप्राणदस्यप्राणदयोःप्राणदानाम्
सप्तमीप्राणदेप्राणदयोःप्राणदेषु
सम्बोधनहे प्राणदहे प्राणदौहे प्राणदाः

अर्थ: पानी
English: life-giving, saving or preserving life, AV. &c. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें