🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:01:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राणन (पुंलिङ्ग)

ल्युट् गला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राणनःप्राणनौप्राणनाः
द्वितीयाप्राणनम्प्राणनौप्राणनान्
तृतीयाप्राणनेनप्राणनाभ्याम्प्राणनैः
चतुर्थीप्राणनायप्राणनाभ्याम्प्राणनेभ्यः
पञ्चमीप्राणनात् / प्राणनाद्प्राणनाभ्याम्प्राणनेभ्यः
षष्ठीप्राणनस्यप्राणनयोःप्राणनानाम्
सप्तमीप्राणनेप्राणनयोःप्राणनेषु
सम्बोधनहे प्राणनहे प्राणनौहे प्राणनाः

अर्थ: ल्युट् गला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्राणन (नपुंसकलिङ्ग)

श्वासप्रश्वास, सांस लेना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राणनम्प्राणनेप्राणनानि
द्वितीयाप्राणनम्प्राणनेप्राणनानि
तृतीयाप्राणनेनप्राणनाभ्याम्प्राणनैः
चतुर्थीप्राणनायप्राणनाभ्याम्प्राणनेभ्यः
पञ्चमीप्राणनात् / प्राणनाद्प्राणनाभ्याम्प्राणनेभ्यः
षष्ठीप्राणनस्यप्राणनयोःप्राणनानाम्
सप्तमीप्राणनेप्राणनयोःप्राणनेषु
सम्बोधनहे प्राणनहे प्राणनेहे प्राणनानि

अर्थ: श्वासप्रश्वास, सांस लेना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें