🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:45:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राणमय (पुंलिङ्ग)

प्राण (जीवन का सांस, जीवनशक्ति) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राणमयःप्राणमयौप्राणमयाः
द्वितीयाप्राणमयम्प्राणमयौप्राणमयान्
तृतीयाप्राणमयेनप्राणमयाभ्याम्प्राणमयैः
चतुर्थीप्राणमयायप्राणमयाभ्याम्प्राणमयेभ्यः
पञ्चमीप्राणमयात् / प्राणमयाद्प्राणमयाभ्याम्प्राणमयेभ्यः
षष्ठीप्राणमयस्यप्राणमययोःप्राणमयानाम्
सप्तमीप्राणमयेप्राणमययोःप्राणमयेषु
सम्बोधनहे प्राणमयहे प्राणमयौहे प्राणमयाः

अर्थ: प्राण (जीवन का सांस, जीवनशक्ति) + मय (एक दानव)
English: consisting of v° air or breath, ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्राणमय (नपुंसकलिङ्ग)

प्राण (जीवन का सांस, जीवनशक्ति) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राणमयम्प्राणमयेप्राणमयानि
द्वितीयाप्राणमयम्प्राणमयेप्राणमयानि
तृतीयाप्राणमयेनप्राणमयाभ्याम्प्राणमयैः
चतुर्थीप्राणमयायप्राणमयाभ्याम्प्राणमयेभ्यः
पञ्चमीप्राणमयात् / प्राणमयाद्प्राणमयाभ्याम्प्राणमयेभ्यः
षष्ठीप्राणमयस्यप्राणमययोःप्राणमयानाम्
सप्तमीप्राणमयेप्राणमययोःप्राणमयेषु
सम्बोधनहे प्राणमयहे प्राणमयेहे प्राणमयानि

अर्थ: प्राण (जीवन का सांस, जीवनशक्ति) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: consisting of v° air or breath, ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें