🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:20:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राणिन् (पुंलिङ्ग)

साँस लेने वाला, जीने वाला, जीवित

🔎 आपका लिखा रूप प्राणी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राणीप्राणिनौप्राणिनः
द्वितीयाप्राणिनम्प्राणिनौप्राणिनः
तृतीयाप्राणिनाप्राणिभ्याम्प्राणिभिः
चतुर्थीप्राणिनेप्राणिभ्याम्प्राणिभ्यः
पञ्चमीप्राणिनःप्राणिभ्याम्प्राणिभ्यः
षष्ठीप्राणिनःप्राणिनोःप्राणिनाम्
सप्तमीप्राणिनिप्राणिनोःप्राणिषु
सम्बोधनहे प्राणिन्हे प्राणिनौहे प्राणिनः

अर्थ: साँस लेने वाला, जीने वाला, जीवित
संस्कृत: प्राणी · पर्याय: चेतन, जन्मिन्, जन्तु, जन्यु, शरीरिन्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्राणिन् (स्त्रीलिङ्ग)

साँस लेने वाला, जीने वाला, जीवित

🔎 आपका लिखा रूप प्राणी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राणीप्राणिनौप्राणिनः
द्वितीयाप्राणिनम्प्राणिनौप्राणिनः
तृतीयाप्राणिनाप्राणिभ्याम्प्राणिभिः
चतुर्थीप्राणिनेप्राणिभ्याम्प्राणिभ्यः
पञ्चमीप्राणिनःप्राणिभ्याम्प्राणिभ्यः
षष्ठीप्राणिनःप्राणिनोःप्राणिनाम्
सप्तमीप्राणिनिप्राणिनोःप्राणिषु
सम्बोधनहे प्राणिन्हे प्राणिनौहे प्राणिनः

अर्थ: साँस लेने वाला, जीने वाला, जीवित
संस्कृत: पर्याय: चेतन, जन्मिन्, जन्तु, जन्यु, शरीरिन्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें