🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:09:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रापक (पुंलिङ्ग)

ले जाने वाला, पहुँचाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रापकःप्रापकौप्रापकाः
द्वितीयाप्रापकम्प्रापकौप्रापकान्
तृतीयाप्रापकेणप्रापकाभ्याम्प्रापकैः
चतुर्थीप्रापकायप्रापकाभ्याम्प्रापकेभ्यः
पञ्चमीप्रापकात् / प्रापकाद्प्रापकाभ्याम्प्रापकेभ्यः
षष्ठीप्रापकस्यप्रापकयोःप्रापकाणाम्
सप्तमीप्रापकेप्रापकयोःप्रापकेषु
सम्बोधनहे प्रापकहे प्रापकौहे प्रापकाः

अर्थ: ले जाने वाला, पहुँचाने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रापक (नपुंसकलिङ्ग)

ले जाने वाला, पहुँचाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रापकम्प्रापकेप्रापकाणि
द्वितीयाप्रापकम्प्रापकेप्रापकाणि
तृतीयाप्रापकेणप्रापकाभ्याम्प्रापकैः
चतुर्थीप्रापकायप्रापकाभ्याम्प्रापकेभ्यः
पञ्चमीप्रापकात् / प्रापकाद्प्रापकाभ्याम्प्रापकेभ्यः
षष्ठीप्रापकस्यप्रापकयोःप्रापकाणाम्
सप्तमीप्रापकेप्रापकयोःप्रापकेषु
सम्बोधनहे प्रापकहे प्रापकेहे प्रापकाणि

अर्थ: ले जाने वाला, पहुँचाने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें