🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:06:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राप्त (पुंलिङ्ग)

हासिल, अवाप्त, उपलब्ध, अर्जित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राप्तःप्राप्तौप्राप्ताः
द्वितीयाप्राप्तम्प्राप्तौप्राप्तान्
तृतीयाप्राप्तेनप्राप्ताभ्याम्प्राप्तैः
चतुर्थीप्राप्तायप्राप्ताभ्याम्प्राप्तेभ्यः
पञ्चमीप्राप्तात् / प्राप्ताद्प्राप्ताभ्याम्प्राप्तेभ्यः
षष्ठीप्राप्तस्यप्राप्तयोःप्राप्तानाम्
सप्तमीप्राप्तेप्राप्तयोःप्राप्तेषु
सम्बोधनहे प्राप्तहे प्राप्तौहे प्राप्ताः

अर्थ: हासिल, अवाप्त, उपलब्ध, अर्जित
संस्कृत: पर्याय: प्रणिहित

📚 अमरकोश में:
• प्राप्त (३.१.८५) — पर्याय: प्रणिहित
• प्राप्त (३.१.१०३) — पर्याय: लब्ध, विन्न, भावित, आसादित, भूत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्राप्त (नपुंसकलिङ्ग)

हासिल, अवाप्त, उपलब्ध, अर्जित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राप्तम्प्राप्तेप्राप्तानि
द्वितीयाप्राप्तम्प्राप्तेप्राप्तानि
तृतीयाप्राप्तेनप्राप्ताभ्याम्प्राप्तैः
चतुर्थीप्राप्तायप्राप्ताभ्याम्प्राप्तेभ्यः
पञ्चमीप्राप्तात् / प्राप्ताद्प्राप्ताभ्याम्प्राप्तेभ्यः
षष्ठीप्राप्तस्यप्राप्तयोःप्राप्तानाम्
सप्तमीप्राप्तेप्राप्तयोःप्राप्तेषु
सम्बोधनहे प्राप्तहे प्राप्तेहे प्राप्तानि

अर्थ: हासिल, अवाप्त, उपलब्ध, अर्जित
संस्कृत: पर्याय: प्रणिहित

📚 अमरकोश में:
• प्राप्त (३.१.८५) — पर्याय: प्रणिहित
• प्राप्त (३.१.१०३) — पर्याय: लब्ध, विन्न, भावित, आसादित, भूत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें