🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:25:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राप्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राप्यःप्राप्यौप्राप्याः
द्वितीयाप्राप्यम्प्राप्यौप्राप्यान्
तृतीयाप्राप्येणप्राप्याभ्याम्प्राप्यैः
चतुर्थीप्राप्यायप्राप्याभ्याम्प्राप्येभ्यः
पञ्चमीप्राप्यात् / प्राप्याद्प्राप्याभ्याम्प्राप्येभ्यः
षष्ठीप्राप्यस्यप्राप्ययोःप्राप्याणाम्
सप्तमीप्राप्येप्राप्ययोःप्राप्येषु
सम्बोधनहे प्राप्यहे प्राप्यौहे प्राप्याः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: गम्य, समासाद्य
English: to be reached, attainable, acquirable, procurable, MBh.; Kāv. &c.

📚 अमरकोश में:
• प्राप्त करने योग्य (३.१.९१) — पर्याय: गम्य, समासाद्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्राप्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राप्यम्प्राप्येप्राप्याणि
द्वितीयाप्राप्यम्प्राप्येप्राप्याणि
तृतीयाप्राप्येणप्राप्याभ्याम्प्राप्यैः
चतुर्थीप्राप्यायप्राप्याभ्याम्प्राप्येभ्यः
पञ्चमीप्राप्यात् / प्राप्याद्प्राप्याभ्याम्प्राप्येभ्यः
षष्ठीप्राप्यस्यप्राप्ययोःप्राप्याणाम्
सप्तमीप्राप्येप्राप्ययोःप्राप्येषु
सम्बोधनहे प्राप्यहे प्राप्येहे प्राप्याणि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: गम्य, समासाद्य
English: to be reached, attainable, acquirable, procurable, MBh.; Kāv. &c.

📚 अमरकोश में:
• प्राप्त करने योग्य (३.१.९१) — पर्याय: गम्य, समासाद्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें