🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:02:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राबल्य (नपुंसकलिङ्ग)

प्रभुता, सर्वोच्चता, बोल-बाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्राबल्यम्प्राबल्येप्राबल्यानि
द्वितीयाप्राबल्यम्प्राबल्येप्राबल्यानि
तृतीयाप्राबल्येनप्राबल्याभ्याम्प्राबल्यैः
चतुर्थीप्राबल्यायप्राबल्याभ्याम्प्राबल्येभ्यः
पञ्चमीप्राबल्यात् / प्राबल्याद्प्राबल्याभ्याम्प्राबल्येभ्यः
षष्ठीप्राबल्यस्यप्राबल्ययोःप्राबल्यानाम्
सप्तमीप्राबल्येप्राबल्ययोःप्राबल्येषु
सम्बोधनहे प्राबल्यहे प्राबल्येहे प्राबल्यानि

अर्थ: प्रभुता, सर्वोच्चता, बोल-बाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬