🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:07:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रायगत (पुंलिङ्ग)

प्राय (से युक्त, समृद्ध) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रायगतःप्रायगतौप्रायगताः
द्वितीयाप्रायगतम्प्रायगतौप्रायगतान्
तृतीयाप्रायगतेनप्रायगताभ्याम्प्रायगतैः
चतुर्थीप्रायगतायप्रायगताभ्याम्प्रायगतेभ्यः
पञ्चमीप्रायगतात् / प्रायगताद्प्रायगताभ्याम्प्रायगतेभ्यः
षष्ठीप्रायगतस्यप्रायगतयोःप्रायगतानाम्
सप्तमीप्रायगतेप्रायगतयोःप्रायगतेषु
सम्बोधनहे प्रायगतहे प्रायगतौहे प्रायगताः

अर्थ: प्राय (से युक्त, समृद्ध) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)
English: approaching departure from life, nigh unto death, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रायगत (नपुंसकलिङ्ग)

प्राय (से युक्त, समृद्ध) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रायगतम्प्रायगतेप्रायगतानि
द्वितीयाप्रायगतम्प्रायगतेप्रायगतानि
तृतीयाप्रायगतेनप्रायगताभ्याम्प्रायगतैः
चतुर्थीप्रायगतायप्रायगताभ्याम्प्रायगतेभ्यः
पञ्चमीप्रायगतात् / प्रायगताद्प्रायगताभ्याम्प्रायगतेभ्यः
षष्ठीप्रायगतस्यप्रायगतयोःप्रायगतानाम्
सप्तमीप्रायगतेप्रायगतयोःप्रायगतेषु
सम्बोधनहे प्रायगतहे प्रायगतेहे प्रायगतानि

अर्थ: प्राय (से युक्त, समृद्ध) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)
English: approaching departure from life, nigh unto death, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें