🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:53:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रायणीय (पुंलिङ्ग)

परिचयात्मक, आरंभिक, दीक्षात्मक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रायणीयःप्रायणीयौप्रायणीयाः
द्वितीयाप्रायणीयम्प्रायणीयौप्रायणीयान्
तृतीयाप्रायणीयेनप्रायणीयाभ्याम्प्रायणीयैः
चतुर्थीप्रायणीयायप्रायणीयाभ्याम्प्रायणीयेभ्यः
पञ्चमीप्रायणीयात् / प्रायणीयाद्प्रायणीयाभ्याम्प्रायणीयेभ्यः
षष्ठीप्रायणीयस्यप्रायणीययोःप्रायणीयानाम्
सप्तमीप्रायणीयेप्रायणीययोःप्रायणीयेषु
सम्बोधनहे प्रायणीयहे प्रायणीयौहे प्रायणीयाः

अर्थ: परिचयात्मक, आरंभिक, दीक्षात्मक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रायणीय (नपुंसकलिङ्ग)

परिचयात्मक, आरंभिक, दीक्षात्मक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रायणीयम्प्रायणीयेप्रायणीयानि
द्वितीयाप्रायणीयम्प्रायणीयेप्रायणीयानि
तृतीयाप्रायणीयेनप्रायणीयाभ्याम्प्रायणीयैः
चतुर्थीप्रायणीयायप्रायणीयाभ्याम्प्रायणीयेभ्यः
पञ्चमीप्रायणीयात् / प्रायणीयाद्प्रायणीयाभ्याम्प्रायणीयेभ्यः
षष्ठीप्रायणीयस्यप्रायणीययोःप्रायणीयानाम्
सप्तमीप्रायणीयेप्रायणीययोःप्रायणीयेषु
सम्बोधनहे प्रायणीयहे प्रायणीयेहे प्रायणीयानि

अर्थ: परिचयात्मक, आरंभिक, दीक्षात्मक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें