🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:05:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रालेय (नपुंसकलिङ्ग)

हिम, कुहरा, ओस, तुषार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रालेयम्प्रालेयेप्रालेयानि
द्वितीयाप्रालेयम्प्रालेयेप्रालेयानि
तृतीयाप्रालेयेनप्रालेयाभ्याम्प्रालेयैः
चतुर्थीप्रालेयायप्रालेयाभ्याम्प्रालेयेभ्यः
पञ्चमीप्रालेयात् / प्रालेयाद्प्रालेयाभ्याम्प्रालेयेभ्यः
षष्ठीप्रालेयस्यप्रालेययोःप्रालेयानाम्
सप्तमीप्रालेयेप्रालेययोःप्रालेयेषु
सम्बोधनहे प्रालेयहे प्रालेयेहे प्रालेयानि

अर्थ: हिम, कुहरा, ओस, तुषार
संस्कृत: पर्याय: अवश्याय, नीहार, तुषार, तुहिन, हिम

📚 अमरकोश में:
• ओस/पाले के नाम (१.३.२०) — पर्याय: अवश्याय, नीहार, तुषार, तुहिन, हिम, मिहिका, बर्फ़, हिमसंहति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रालेय (पुंलिङ्ग)

हिम, कुहरा, ओस, तुषार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रालेयःप्रालेयौप्रालेयाः
द्वितीयाप्रालेयम्प्रालेयौप्रालेयान्
तृतीयाप्रालेयेनप्रालेयाभ्याम्प्रालेयैः
चतुर्थीप्रालेयायप्रालेयाभ्याम्प्रालेयेभ्यः
पञ्चमीप्रालेयात् / प्रालेयाद्प्रालेयाभ्याम्प्रालेयेभ्यः
षष्ठीप्रालेयस्यप्रालेययोःप्रालेयानाम्
सप्तमीप्रालेयेप्रालेययोःप्रालेयेषु
सम्बोधनहे प्रालेयहे प्रालेयौहे प्रालेयाः

अर्थ: हिम, कुहरा, ओस, तुषार
संस्कृत: पर्याय: अवश्याय, नीहार, तुषार, तुहिन, हिम
English: (fr. -लय, Pāṇ. vii, 2, 3) produced by melting, ib. Sch.

📚 अमरकोश में:
• ओस/पाले के नाम (१.३.२०) — पर्याय: अवश्याय, नीहार, तुषार, तुहिन, हिम, मिहिका, बर्फ़, हिमसंहति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें