🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:09:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रावण (नपुंसकलिङ्ग)

फावड़ा, खुरपा, कुदाल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रावणम्प्रावणेप्रावणानि
द्वितीयाप्रावणम्प्रावणेप्रावणानि
तृतीयाप्रावणेनप्रावणाभ्याम्प्रावणैः
चतुर्थीप्रावणायप्रावणाभ्याम्प्रावणेभ्यः
पञ्चमीप्रावणात् / प्रावणाद्प्रावणाभ्याम्प्रावणेभ्यः
षष्ठीप्रावणस्यप्रावणयोःप्रावणानाम्
सप्तमीप्रावणेप्रावणयोःप्रावणेषु
सम्बोधनहे प्रावणहे प्रावणेहे प्रावणानि

अर्थ: फावड़ा, खुरपा, कुदाल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रावण (पुंलिङ्ग)

फावड़ा, खुरपा, कुदाल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रावणःप्रावणौप्रावणाः
द्वितीयाप्रावणम्प्रावणौप्रावणान्
तृतीयाप्रावणेनप्रावणाभ्याम्प्रावणैः
चतुर्थीप्रावणायप्रावणाभ्याम्प्रावणेभ्यः
पञ्चमीप्रावणात् / प्रावणाद्प्रावणाभ्याम्प्रावणेभ्यः
षष्ठीप्रावणस्यप्रावणयोःप्रावणानाम्
सप्तमीप्रावणेप्रावणयोःप्रावणेषु
सम्बोधनहे प्रावणहे प्रावणौहे प्रावणाः

अर्थ: फावड़ा, खुरपा, कुदाल
English: being among the crags (fire), RV. lii, 22, 4

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें