🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:03:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रावार (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रावारःप्रावारौप्रावाराः
द्वितीयाप्रावारम्प्रावारौप्रावारान्
तृतीयाप्रावारेणप्रावाराभ्याम्प्रावारैः
चतुर्थीप्रावारायप्रावाराभ्याम्प्रावारेभ्यः
पञ्चमीप्रावारात् / प्रावाराद्प्रावाराभ्याम्प्रावारेभ्यः
षष्ठीप्रावारस्यप्रावारयोःप्रावाराणाम्
सप्तमीप्रावारेप्रावारयोःप्रावारेषु
सम्बोधनहे प्रावारहे प्रावारौहे प्रावाराः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: उत्तरासङ्ग, बृहतिका, सङ्ख्यान, उत्तरीय
English: id., MBh.; Kām.; Mṛcch. (also -क)

📚 अमरकोश में:
• ऊपर ओढ़ने का वस्त्र (चादर) (२.६.११८) — पर्याय: उत्तरासंग, बृहतिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬