🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:22:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रिय (पुंलिङ्ग)

प्रिय, प्यारा, पसन्द आया हुआ, रमणीय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रियःप्रियौप्रियाः
द्वितीयाप्रियम्प्रियौप्रियान्
तृतीयाप्रियेणप्रियाभ्याम्प्रियैः
चतुर्थीप्रियायप्रियाभ्याम्प्रियेभ्यः
पञ्चमीप्रियात् / प्रियाद्प्रियाभ्याम्प्रियेभ्यः
षष्ठीप्रियस्यप्रिययोःप्रियाणाम्
सप्तमीप्रियेप्रिययोःप्रियेषु
सम्बोधनहे प्रियहे प्रियौहे प्रियाः

अर्थ: प्रिय, प्यारा, पसन्द आया हुआ, रमणीय
संस्कृत: पर्याय: धव, पति, भर्तृ

📚 अमरकोश में:
• लघु (३.३.३३) — पर्याय: थोड़ा, हल्का
• स्वादु (३.३.१०२) — पर्याय: मीठा, मृदु
• पति के नाम (२.६.३५) — पर्याय: धव, पति, भर्ता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रिय (नपुंसकलिङ्ग)

प्रिय, प्यारा, पसन्द आया हुआ, रमणीय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रियम्प्रियेप्रियाणि
द्वितीयाप्रियम्प्रियेप्रियाणि
तृतीयाप्रियेणप्रियाभ्याम्प्रियैः
चतुर्थीप्रियायप्रियाभ्याम्प्रियेभ्यः
पञ्चमीप्रियात् / प्रियाद्प्रियाभ्याम्प्रियेभ्यः
षष्ठीप्रियस्यप्रिययोःप्रियाणाम्
सप्तमीप्रियेप्रिययोःप्रियेषु
सम्बोधनहे प्रियहे प्रियेहे प्रियाणि

अर्थ: प्रिय, प्यारा, पसन्द आया हुआ, रमणीय
संस्कृत: पर्याय: धव, पति, भर्तृ

📚 अमरकोश में:
• लघु (३.३.३३) — पर्याय: थोड़ा, हल्का
• स्वादु (३.३.१०२) — पर्याय: मीठा, मृदु
• पति के नाम (२.६.३५) — पर्याय: धव, पति, भर्ता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें