🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:26:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रियक (पुंलिङ्ग)

कन् एक प्रकार का हरिण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रियकःप्रियकौप्रियकाः
द्वितीयाप्रियकम्प्रियकौप्रियकान्
तृतीयाप्रियकेणप्रियकाभ्याम्प्रियकैः
चतुर्थीप्रियकायप्रियकाभ्याम्प्रियकेभ्यः
पञ्चमीप्रियकात् / प्रियकाद्प्रियकाभ्याम्प्रियकेभ्यः
षष्ठीप्रियकस्यप्रियकयोःप्रियकाणाम्
सप्तमीप्रियकेप्रियकयोःप्रियकेषु
सम्बोधनहे प्रियकहे प्रियकौहे प्रियकाः

अर्थ: कन् एक प्रकार का हरिण
संस्कृत: पर्याय: नीप, कदम्ब, हलिप्रिय

📚 अमरकोश में:
• कदम्ब के नाम (२.४.४२) — पर्याय: नीप, कदम्ब, हलिप्रिय
• विजयसार के नाम (२.४.४४) — पर्याय: पीतसार, सर्जक, असन, बन्धूकपुष्प, जीवक
• प्रियंगु के और नाम (२.४.५६) — पर्याय: विष्वक्सेना, गन्धफली, कारम्भा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रियक (नपुंसकलिङ्ग)

कन् असन वृक्ष का फूल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रियकम्प्रियकेप्रियकाणि
द्वितीयाप्रियकम्प्रियकेप्रियकाणि
तृतीयाप्रियकेणप्रियकाभ्याम्प्रियकैः
चतुर्थीप्रियकायप्रियकाभ्याम्प्रियकेभ्यः
पञ्चमीप्रियकात् / प्रियकाद्प्रियकाभ्याम्प्रियकेभ्यः
षष्ठीप्रियकस्यप्रियकयोःप्रियकाणाम्
सप्तमीप्रियकेप्रियकयोःप्रियकेषु
सम्बोधनहे प्रियकहे प्रियकेहे प्रियकाणि

अर्थ: कन् असन वृक्ष का फूल
संस्कृत: पर्याय: नीप, कदम्ब, हलिप्रिय

📚 अमरकोश में:
• कदम्ब के नाम (२.४.४२) — पर्याय: नीप, कदम्ब, हलिप्रिय
• विजयसार के नाम (२.४.४४) — पर्याय: पीतसार, सर्जक, असन, बन्धूकपुष्प, जीवक
• प्रियंगु के और नाम (२.४.५६) — पर्याय: विष्वक्सेना, गन्धफली, कारम्भा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें