🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:11:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रीणन (नपुंसकलिङ्ग)

प्रसन्न करना, सन्तुष्ट करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रीणनम्प्रीणनेप्रीणनानि
द्वितीयाप्रीणनम्प्रीणनेप्रीणनानि
तृतीयाप्रीणनेनप्रीणनाभ्याम्प्रीणनैः
चतुर्थीप्रीणनायप्रीणनाभ्याम्प्रीणनेभ्यः
पञ्चमीप्रीणनात् / प्रीणनाद्प्रीणनाभ्याम्प्रीणनेभ्यः
षष्ठीप्रीणनस्यप्रीणनयोःप्रीणनानाम्
सप्तमीप्रीणनेप्रीणनयोःप्रीणनेषु
सम्बोधनहे प्रीणनहे प्रीणनेहे प्रीणनानि

अर्थ: प्रसन्न करना, सन्तुष्ट करना
संस्कृत: पर्याय: तर्पण, अवन

📚 अमरकोश में:
• तृप्त करना (३.२.४) — पर्याय: तर्पण, अवन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रीणन (पुंलिङ्ग)

प्रसन्न करना, सन्तुष्ट करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रीणनःप्रीणनौप्रीणनाः
द्वितीयाप्रीणनम्प्रीणनौप्रीणनान्
तृतीयाप्रीणनेनप्रीणनाभ्याम्प्रीणनैः
चतुर्थीप्रीणनायप्रीणनाभ्याम्प्रीणनेभ्यः
पञ्चमीप्रीणनात् / प्रीणनाद्प्रीणनाभ्याम्प्रीणनेभ्यः
षष्ठीप्रीणनस्यप्रीणनयोःप्रीणनानाम्
सप्तमीप्रीणनेप्रीणनयोःप्रीणनेषु
सम्बोधनहे प्रीणनहे प्रीणनौहे प्रीणनाः

अर्थ: प्रसन्न करना, सन्तुष्ट करना
संस्कृत: पर्याय: तर्पण, अवन
English: pleasing, gratifying, appeasing, soothing, Suśr.

📚 अमरकोश में:
• तृप्त करना (३.२.४) — पर्याय: तर्पण, अवन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें