🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:21:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रीततर (पुंलिङ्ग)

प्रीत (प्रसन्न, खुश) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रीततरःप्रीततरौप्रीततरे
द्वितीयाप्रीततरम्प्रीततरौप्रीततरान्
तृतीयाप्रीततरेणप्रीततराभ्याम्प्रीततरैः
चतुर्थीप्रीततरस्मैप्रीततराभ्याम्प्रीततरेभ्यः
पञ्चमीप्रीततरस्मात् / प्रीततरस्माद्प्रीततराभ्याम्प्रीततरेभ्यः
षष्ठीप्रीततरस्यप्रीततरयोःप्रीततरेषाम्
सप्तमीप्रीततरस्मिन्प्रीततरयोःप्रीततरेषु
सम्बोधनहे प्रीततरहे प्रीततरौहे प्रीततरे

अर्थ: प्रीत (प्रसन्न, खुश) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more highly pleased, Ragh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रीततर (नपुंसकलिङ्ग)

प्रीत (प्रसन्न, खुश) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रीततरत् / प्रीततरद्प्रीततरेप्रीततराणि
द्वितीयाप्रीततरत् / प्रीततरद्प्रीततरेप्रीततराणि
तृतीयाप्रीततरेणप्रीततराभ्याम्प्रीततरैः
चतुर्थीप्रीततरस्मैप्रीततराभ्याम्प्रीततरेभ्यः
पञ्चमीप्रीततरस्मात् / प्रीततरस्माद्प्रीततराभ्याम्प्रीततरेभ्यः
षष्ठीप्रीततरस्यप्रीततरयोःप्रीततरेषाम्
सप्तमीप्रीततरस्मिन्प्रीततरयोःप्रीततरेषु
सम्बोधनहे प्रीततरत् / हे प्रीततरद्हे प्रीततरेहे प्रीततराणि

अर्थ: प्रीत (प्रसन्न, खुश) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more highly pleased, Ragh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें