🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:07:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रीति (स्त्रीलिङ्ग)

प्रसन्नता, आह्लाद, संतोष, खुशी, आनंद, हर्ष, तृप्ति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रीतिःप्रीतीप्रीतयः
द्वितीयाप्रीतिम्प्रीतीप्रीतीः
तृतीयाप्रीत्याप्रीतिभ्याम्प्रीतिभिः
चतुर्थीप्रीतये / प्रीत्यैप्रीतिभ्याम्प्रीतिभ्यः
पञ्चमीप्रीतेः / प्रीत्याःप्रीतिभ्याम्प्रीतिभ्यः
षष्ठीप्रीतेः / प्रीत्याःप्रीत्योःप्रीतीनाम्
सप्तमीप्रीतौ / प्रीत्याम्प्रीत्योःप्रीतिषु
सम्बोधनहे प्रीतेहे प्रीतीहे प्रीतयः

अर्थ: प्रसन्नता, आह्लाद, संतोष, खुशी, आनंद, हर्ष, तृप्ति
संस्कृत: पर्याय: मुद्, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, आमोद

📚 अमरकोश में:
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्दथु, आनन्द, शर्म, शात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें