🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:18:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रेयस् (पुंलिङ्ग)

अधिक प्यारा, अपेक्षाकृत प्रिय या रुचिकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रेयान्प्रेयांसौप्रेयांसः
द्वितीयाप्रेयांसम्प्रेयांसौप्रेयसः
तृतीयाप्रेयसाप्रेयोभ्याम्प्रेयोभिः
चतुर्थीप्रेयसेप्रेयोभ्याम्प्रेयोभ्यः
पञ्चमीप्रेयसःप्रेयोभ्याम्प्रेयोभ्यः
षष्ठीप्रेयसःप्रेयसोःप्रेयसाम्
सप्तमीप्रेयसिप्रेयसोःप्रेयस्सु / प्रेयःसु
सम्बोधनहे प्रेयन्हे प्रेयांसौहे प्रेयांसः

अर्थ: अधिक प्यारा, अपेक्षाकृत प्रिय या रुचिकर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रेयस् (स्त्रीलिङ्ग)

अधिक प्यारा, अपेक्षाकृत प्रिय या रुचिकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रेयाःप्रेयसौप्रेयसः
द्वितीयाप्रेयसम्प्रेयसौप्रेयसः
तृतीयाप्रेयसाप्रेयोभ्याम्प्रेयोभिः
चतुर्थीप्रेयसेप्रेयोभ्याम्प्रेयोभ्यः
पञ्चमीप्रेयसःप्रेयोभ्याम्प्रेयोभ्यः
षष्ठीप्रेयसःप्रेयसोःप्रेयसाम्
सप्तमीप्रेयसिप्रेयसोःप्रेयस्सु / प्रेयःसु
सम्बोधनहे प्रेयःहे प्रेयसौहे प्रेयसः

अर्थ: अधिक प्यारा, अपेक्षाकृत प्रिय या रुचिकर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रेयस् (नपुंसकलिङ्ग)

अधिक प्यारा, अपेक्षाकृत प्रिय या रुचिकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रेयःप्रेयसीप्रेयांसि
द्वितीयाप्रेयःप्रेयसीप्रेयांसि
तृतीयाप्रेयसाप्रेयोभ्याम्प्रेयोभिः
चतुर्थीप्रेयसेप्रेयोभ्याम्प्रेयोभ्यः
पञ्चमीप्रेयसःप्रेयोभ्याम्प्रेयोभ्यः
षष्ठीप्रेयसःप्रेयसोःप्रेयसाम्
सप्तमीप्रेयसिप्रेयसोःप्रेयस्सु / प्रेयःसु
सम्बोधनहे प्रेयःहे प्रेयसीहे प्रेयांसि

अर्थ: अधिक प्यारा, अपेक्षाकृत प्रिय या रुचिकर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें