🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:41:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रेरण (नपुंसकलिङ्ग)

प्रेरित करना, उत्तेजित करना, आगे बढ़ाना, उकसाना, भड़काना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रेरणम्प्रेरणेप्रेरणानि
द्वितीयाप्रेरणम्प्रेरणेप्रेरणानि
तृतीयाप्रेरणेनप्रेरणाभ्याम्प्रेरणैः
चतुर्थीप्रेरणायप्रेरणाभ्याम्प्रेरणेभ्यः
पञ्चमीप्रेरणात् / प्रेरणाद्प्रेरणाभ्याम्प्रेरणेभ्यः
षष्ठीप्रेरणस्यप्रेरणयोःप्रेरणानाम्
सप्तमीप्रेरणेप्रेरणयोःप्रेरणेषु
सम्बोधनहे प्रेरणहे प्रेरणेहे प्रेरणानि

अर्थ: प्रेरित करना, उत्तेजित करना, आगे बढ़ाना, उकसाना, भड़काना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें