🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:05:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रेरित (पुंलिङ्ग)

आगे बढ़ाया गया, उत्तेजित किया गया, उकसाया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रेरितःप्रेरितौप्रेरिताः
द्वितीयाप्रेरितम्प्रेरितौप्रेरितान्
तृतीयाप्रेरितेनप्रेरिताभ्याम्प्रेरितैः
चतुर्थीप्रेरितायप्रेरिताभ्याम्प्रेरितेभ्यः
पञ्चमीप्रेरितात् / प्रेरिताद्प्रेरिताभ्याम्प्रेरितेभ्यः
षष्ठीप्रेरितस्यप्रेरितयोःप्रेरितानाम्
सप्तमीप्रेरितेप्रेरितयोःप्रेरितेषु
सम्बोधनहे प्रेरितहे प्रेरितौहे प्रेरिताः

अर्थ: आगे बढ़ाया गया, उत्तेजित किया गया, उकसाया गया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रेरित (नपुंसकलिङ्ग)

आगे बढ़ाया गया, उत्तेजित किया गया, उकसाया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रेरितम्प्रेरितेप्रेरितानि
द्वितीयाप्रेरितम्प्रेरितेप्रेरितानि
तृतीयाप्रेरितेनप्रेरिताभ्याम्प्रेरितैः
चतुर्थीप्रेरितायप्रेरिताभ्याम्प्रेरितेभ्यः
पञ्चमीप्रेरितात् / प्रेरिताद्प्रेरिताभ्याम्प्रेरितेभ्यः
षष्ठीप्रेरितस्यप्रेरितयोःप्रेरितानाम्
सप्तमीप्रेरितेप्रेरितयोःप्रेरितेषु
सम्बोधनहे प्रेरितहे प्रेरितेहे प्रेरितानि

अर्थ: आगे बढ़ाया गया, उत्तेजित किया गया, उकसाया गया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬