🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:07:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रेष (पुंलिङ्ग)

भेजना, प्रेषण करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रेषःप्रेषौप्रेषाः
द्वितीयाप्रेषम्प्रेषौप्रेषान्
तृतीयाप्रेषेणप्रेषाभ्याम्प्रेषैः
चतुर्थीप्रेषायप्रेषाभ्याम्प्रेषेभ्यः
पञ्चमीप्रेषात् / प्रेषाद्प्रेषाभ्याम्प्रेषेभ्यः
षष्ठीप्रेषस्यप्रेषयोःप्रेषाणाम्
सप्तमीप्रेषेप्रेषयोःप्रेषेषु
सम्बोधनहे प्रेषहे प्रेषौहे प्रेषाः

अर्थ: भेजना, प्रेषण करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रेष (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रेषम्प्रेषेप्रेषाणि
द्वितीयाप्रेषम्प्रेषेप्रेषाणि
तृतीयाप्रेषेणप्रेषाभ्याम्प्रेषैः
चतुर्थीप्रेषायप्रेषाभ्याम्प्रेषेभ्यः
पञ्चमीप्रेषात् / प्रेषाद्प्रेषाभ्याम्प्रेषेभ्यः
षष्ठीप्रेषस्यप्रेषयोःप्रेषाणाम्
सप्तमीप्रेषेप्रेषयोःप्रेषेषु
सम्बोधनहे प्रेषहे प्रेषेहे प्रेषाणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें