🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:48:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रैषिक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रैषिकःप्रैषिकौप्रैषिकाः
द्वितीयाप्रैषिकम्प्रैषिकौप्रैषिकान्
तृतीयाप्रैषिकेणप्रैषिकाभ्याम्प्रैषिकैः
चतुर्थीप्रैषिकायप्रैषिकाभ्याम्प्रैषिकेभ्यः
पञ्चमीप्रैषिकात् / प्रैषिकाद्प्रैषिकाभ्याम्प्रैषिकेभ्यः
षष्ठीप्रैषिकस्यप्रैषिकयोःप्रैषिकाणाम्
सप्तमीप्रैषिकेप्रैषिकयोःप्रैषिकेषु
सम्बोधनहे प्रैषिकहे प्रैषिकौहे प्रैषिकाः

अर्थ: —
English: belonging to or connected with the Praiṣas, Nir.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रैषिक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रैषिकम्प्रैषिकेप्रैषिकाणि
द्वितीयाप्रैषिकम्प्रैषिकेप्रैषिकाणि
तृतीयाप्रैषिकेणप्रैषिकाभ्याम्प्रैषिकैः
चतुर्थीप्रैषिकायप्रैषिकाभ्याम्प्रैषिकेभ्यः
पञ्चमीप्रैषिकात् / प्रैषिकाद्प्रैषिकाभ्याम्प्रैषिकेभ्यः
षष्ठीप्रैषिकस्यप्रैषिकयोःप्रैषिकाणाम्
सप्तमीप्रैषिकेप्रैषिकयोःप्रैषिकेषु
सम्बोधनहे प्रैषिकहे प्रैषिकेहे प्रैषिकाणि

अर्थ: —
English: belonging to or connected with the Praiṣas, Nir.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬